Harcerstwo – ruch o wieloletnich tradycjach – nie uniknęło chaosu spowodowanego transformacją. Obecnie boryka się z wieloma problemami – spadkiem liczebności, wielością organizacji i w konsekwencji walką o pierwszeństwo, sporami ideowymi – przede wszystkim zaś ze sporem o miejsce wiary w ruchu harcerskim; spadkiem atrakcyjności i brakiem zainteresowania harcerstwem ze strony młodzieży. Wymienione problemy do dziś pozostają bez odpowiedzi, które z kolei mogłyby się przyczynić do skutecznego działania. Jednocześnie stanowią wyzwanie dla członków ruchu harcerskiego i realną szansę na realizację postulatu samorozwoju. Wielu instruktorów próbuje poszukiwać rozwiązań, przekonywać do swoich idei – brakuje jednak jednolitego frontu, porozumienia oraz wyciągania z analizy sytuacji wniosków do pracy.
Problemy współczesnego harcerstwa mają kilka źródeł. Jedno z nich to sytuacja Polski – ruch harcerski nie jest tworem żyjącym poza społeczeństwem i polityką. Postulat organizacji apolitycznej nie oznacza izolowania się od politycznej sytuacji w kraju. Drugą sprawą jest zmiana sytuacji formalno-prawnej i finansowej organizacji harcerskich – z funkcji organizacji państwowej, działającej pod protektoratem Ministerstwa Edukacji, zostały gwałtownie przeniesione do roli organizacji pozarządowych, które same muszą się troszczyć o swoje utrzymanie. Powstanie demokracji umożliwiło oficjalne zaistnienie wielu organizacjom harcerskim, co niesie za sobą ryzyko konfliktów.

Przeobrażenia społeczne przyniosły też zmiany w postawach odbiorców organizacji harcerskich – młodzieży. Ruch harcerski przestał być atrakcyjną formą spędzania czasu wolnego, a oferowany system wartości nie trafia do umysłów współczesnej młodzieży (czy raczej jego przekaz – a nie treść – nie znajdują zrozumienia). Zmienił się odbiorca ruchu harcerskiego – współczesna młodzież jest bardzo zróżnicowaną grupą społeczną, wyznającą różne systemy wartości, często zagubioną w różnorodności proponowanej przez współczesny świat, podświadomie szukającą jasnego wyznacznika w życiu, określonej drogi i ideałów. Funkcjonuje wiele grup preferujących odmienne postawy wobec różnych aspektów życia – rodziny, pracy, życia obywatelskiego. W szybkim tempie zmieniają się pokolenia młodych ludzi, kreowane przez zmieniające się warunki ­społeczno-kulturowe, rozwój technologii, wydarzenia w kraju i na świecie. Młodzież jako kategoria społeczna jest podstawą analiz i badań prowadzonych przez socjologów i pedagogów, którzy próbują znaleźć odpowiedź na pytanie, jaka jest polska młodzież, jaki styl życia preferuje, jakie są jej postawy wobec zachodzących zmian. W takiej sytuacji ruch harcerski staje wobec jeszcze jednego problemu – kto ma być podmiotem działań harcerstwa? Czy młodzież jako całość, czy też wybrane jej grupy? Jest to pytanie o elitarność harcerstwa, które stanowi przedmiot ciągłych dyskusji w tym środowisku.

Harcerstwo powinno odpowiedzieć sobie na pytania o jego rolę we współczesnej Polsce oraz cele, jakie powinno postawić przed sobą jako środowisko wychowawcze.

Kryzys organizacji harcerskich w ostatnich latach staje się tematem konferencji. Propozycje nowych rozwiązań są także prezentowane przez instruktorów na łamach pism harcerskich. Do grupy nielicznych opracowań szukających odpowiedzi na pytanie o kształt współczesnego harcerstwa należy praca Andrzeja Glassa, pt. Harcerstwo dziś i jutro, ukazująca bardzo konkretny ideowy kształt nowego harcerstwa. Zawarty w publikacji model ruchu harcerskiego ogranicza jego odbiorców do bardzo wąskiej grupy osób głęboko wierzących i żyjących w zgodzie z wiarą chrześcijańską. Próbą prezentacji ruchu harcerskiego jako systemu wychowawczego szerszemu gronu, nie tylko instruktorom, jest opracowanie Józefa Sowy i Zdzisława Niedzielskiego Metoda pracy harcerskiej w zarysie. Dotychczas harcerstwo było przedmiotem licznych monografii koncentrujących się na analizie działania jednego środowiska – drużyny lub organizacji. Liczną grupę stanowią opracowania historyczne skupiające się na działalności harcerstwa na całym terenie Polski lub w wybranym regionie. Stosunkowo niewiele jest publikacji badających harcerstwo jako środowisko wychowawcze, większość pochodzi z okresu sprzed 1989 r.

Brakuje opracowań, które traktowałyby ruch harcerski jako całość, uwzględniając różnorodność organizacji funkcjonujących w jego ramach, i odpowiadały na pytanie o miejsce ruchu harcerskiego we współczesnym świecie.